دوره 7, شماره 4

زمستان 1395

فهرست مطالب

علمی - پژوهشی

هدف اساسی در این مقاله معرفی مفهوم آسیب‌پذیری و تاب‌آوری اقتصادی با توجه به شاخص‌های کمی است. آسیب‌پذیری از ویژگی‌های ساختاری است که منجر به افزایش نقاط ضعف اقتصاد در برابر شوک‌های برونزا می‌شود در حالی که تاب‌آوری اقتصادی به مفهوم توانایی سیاستی یک اقتصاد برای مقاومت در برابر شوک و بازیابی پس از تاثیر شوک تعریف شده است. در این تحقیق شاخص آسیب‌پذیری و تاب‌آوری اقتصادی ایران برای دوره 1369تا 1392 برآورد شده است. این شاخص‌ها بر اساس متغیرهای منتخب در سه الگوی بریگوگلیو و همکاران (2008)، بورمن و همکاران (2013)، و آنگیون و باتس (2015) انجام و نتایج برای سه دوره ریاست جمهوری با عناوین سازندگی (1369-1376)، اصلاحات (1377-1384) و مهرورزی (1385-1392) برآورد و مقایسه شده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که میانگین شاخص آسیب‌پذیری در دوره مهرورزی دارای بیشترین مقدار در حالیکه  میانگین شاخص تاب‌آوری در دوره اصلاحات در مقایسه با دو دوره دیگر بیشتر بوده است. طبق نتایج نرخ رشد تولید ناخالص داخلی سرانه با آسیب‌پذیری رابطه معکوس ولی با تاب‌آوری رابطه مستقیم دارد. بنابراین، اصلاح سیاست‌های اقتصادی با هدف کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی، توسعه و تنوع در صادرات، کاهش کسری بودجه با انظباط مالی، مهار تورم با افزایش بهره وری و انصاف، و کاهش بیکاری با افزایش کیفیت آموزش، بعلاوه حکمرانی خوب (کاهش فساد، ثبات سیاسی، کیفیت مقررات و اثر بخشی دولت با شایسته سالاری) با اجرای خردمندانه می‌تواند موجب افزایش تاب‌آوری و کاهش آسیب‌پذیری شود.
اسمعیل ابونوری, حسن لاجوردی
PDF
1-29
پدیده‌ی منحنی J از دهه 1970 در ادبیات اقتصاد بین‌الملل، توجه محققان را به پویایی‌های کوتاه‌مدت تراز تجاری در واکنش به نوسانآن‌های نرخ ارز معطوف نمود. علاوه‌براین در دهه اخیر رهیافت منحنی S به منظور ارزیابی اثرات کوتاه‌مدت تغییر نرخ ارز حقیقی بر تراز تجاری مطرح شده است، که نتایج آن می‌تواند در تحلیل سیاست‌گذاری‌ها حائز اهمیت باشد. در این پژوهش به آزمون پدیده‌ی منحنی‌های J و S دو جانبه بین ایران و 16 شریک برتر تجاری آن پرداخته شده است. در این راستا از الگوی خود توضیح با وقفه‌های گسترده برای برآورد ضرایب رابطه کوتاه‌مدت تراز تجاری و منحنی J و از روش همبستگی متقاطع، برای ارزیابی وجود منحنی S، طی دوره 1393-1364 استفاده شده است. نتایج حاکی از آن است که منحنی J و S در مورد تراز تجاری دو جانبه بین ایران و اکثر شرکای برتر تجاری تأیید می‌شود. بر این اساس سیاست‌گذاران باید در جهت حداقل کردن زیآن‌های ناشی از نوسان نرخ ارز حقیقی، سیاست‌های مناسب در مورد نرخ ارز دوجانبه اتخاذ کنند.
مهدی یزدانی, رحیم جنگی
PDF
31-53
محدودیت منابع مالی دولت‌ در کشورهای در حال توسعه، موجب شده موضوع "تخصیص بهینه مخارج عمومی دولت" از اهمیتی خاص در این کشورها برخوردار باشد. بر این اساس، مطالعه حاضر تلاش کرده است تا با استفاده از داده‌های دوره زمانی 1393-1359 و روش هم‌انباشتگی جوهانسن، به بررسی اثرگذاری تخصیص مجدد مخارج عمومی دولت بر رشد اقتصادی بلندمدت ایران بپردازد. یافته‌های این پژوهش ضمن تایید اثرگذاری مثبت و معنا‌دار سرمایه انسانی و آزادی تجاری و تاثیر متفاوت اجزا مختلف مخارج عمومی دولت بر رشد اقتصادی، نشان داد که تخصیص مجدد منابع مالی دولت با هدف افزایش مخارج آموزشی که از طریق کاهش در مخارج مصرفی و نظامی تامین مالی شده باشد، اثر مثبت و معنا‌داری بر رشد اقتصادی بلندمدت ایران دارد. همچنین بر اساس نتایج روابط بلندمدت برآورد شده، کاهش در مخارج مصرفی نهائی، نظامی و بهداشت و درمان، با هدف افزایش در مخارج سرمایه‌گذاری دولت، اثر مثبت و محسوسی بر رشد اقتصادی بلندمدت خواهد داشت. 
سعید کریمی پتانلار, احمد جعفری صمیمی, مجتبی احسانی
PDF
55-84
پدیده فساد عارضه‌ای است که امروزه گریبان‌ همه کشورها اعم از توسعه یافته و یا کمتر توسعه یافته را گرفته است. از طرف دیگر، انضباط و ثبات نقدینگی شرط اصلی ثبات اقتصادی است. رشد بی‌رویه نقدینگی باعث گسترش مانده‌های سوداگرانه پولی و بخش‌‌های نامولد در اقتصاد شده و موجبات گسترش فساد در اقتصاد را فراهم می‌نماید. با توجه به رابطه نقدینگی و فساد و اثرات آن‌ها بر رشد اقتصادی، هدف مقاله حاضر بررسی تأثیر کنترل فساد و نقدینگی بر رشد اقتصادی است. در این مطالعه از روش داده‌های تابلویی پویا  برای 31 کشور منتخب در حال توسعه استفاده شده است. نتایج برآورد الگو در دورۀ 2002 تا 2014 گویای این است که کنترل فساد، رشد اقتصادی را در کشورهای منتخب افزایش داده است. همچنین نتایج پژوهش نشان می‌دهد در صورتی که همزمان کنترل فساد و نقدینگی افزایش یابند، نقدینگی بیشتر می‌تواند از طریق کنترل فساد به رشد اقتصادی بیشتر بینجامد. علاوه بر این افزایش جهانی‌ سازی و سرمایه سرانه اثر مثبت و معنا‌داری بر رشد اقتصادی کشورهای منتخب داشته است.
سيد جمال الدين محسنی زنوزی, صمد حکمتی فرید, سمیه طالب پور
PDF
85-106
این مقاله به بررسی ارتباط ثبات مالی و عوامل کلان اقتصادی( مانند نرخ رشد تولید ناخالص داخلی و تورم و ریسک نرخ ارز ) و تمرکز بانکی در سیستم بانکداری ایران برای سال های1393- 1385می پردازد.در این مطالعه از شاخص هرفیندال – هیرشمن دوگان برای اندازه گیری تمرکز بانکی و از نسبت مطالبات معوق بعنوان معیار معکوس اندازه گیری ثبات مالی و از نرخ تورم، نرخ رشد تولید ناخالص داخلی، نرخ سود تسهیلات بانکی و سهم بازار تسهیلات بعنوان عوامل کلان اقتصادی استفاده شده است.به منظور مطالعه رابطه تمرکز بانکی و عوامل کلان اقتصادی و ثبات مالی از الگو  داده‌های تابلویی پویای متوازن با استفاده از روش گشتاورهای تعمیم یافته استفاده شده است.نتایج حاصل از پژوهش مؤید تاثیر معنادار متغیرهای تمرکز بانکی، نرخ تورم، نرخ رشد تولید ناخالص داخلی و نرخ سود تسهیلات و سهم بازار تسهیلات بر نسبت مطالبات معوق و در نتیجه ثبات مالی بانک‌ها است.
رافیک نظریان, سیاوش گلزاریان‌پور, مسعود مرادپور
PDF
107-137
تجربه سال‌های اخیر اقتصاد ایران نشان داده که سیاست‌های پولی، به دلیل دستوری بودن نرخ سود بانکی و انتشار اوراق مشارکت و  ایجاد رشد فزاینده بازدهی آن‌ها بیش از آنکه بر بخش واقعی اقتصاد موثر باشد باعث نوسانات اقتصادی گردیده که علاوه بر افزایش هزینه استقراض دولت، سبب افزایش حداقل نرخ جذب کننده سرمایه در سایر بازارها و افزایش سطح عمومی قیمتها و تاثیر بر رفتار سفته بازان شده است. در چنین شرایطی چگونگی ارتباط مقامات پولی و مالی و سفته بازان برای نیل به اهداف اقتصادی اهمیت ویژه‌ای دارد. از این رو در مقاله حاضر رابطه بین سه بازیکن دولت، بانک مرکزی و سفته بازان با استفاده از رهیافت نظریه بازی‌ها درچارچوب الگوی نش برای ایران در طی سالهای 1388- 1384 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. بدین منظور برای هر یک از بازیکنان تابع زیانی (هدف) تعریف و از مجرای آن‌ها زیان اجتماعی محاسبه شده است. الگو‌سازی و تحلیل عددی برای حصول نتایج این پژوهش  با استفاده از نرم افزارهای میپل و گمز صورت گرفته است. بر اساس نتایج کمی حاصل شده می‌توان گفت که در تعادل نش کمترین زیان اجتماعی همراه با بهتر شدن وضع سفته بازان در شرایط استقلال ابزاری بانک مرکزی از دولت به دست آمده است. 
نسرین منصوری, یگانه موسوی جهرمی, اصغر ابوالحسنی, بیتا شایگان
PDF
139-167