دوره 5, شماره 1و 2

بهار و تابستان 1393

فهرست مطالب

مقالات

در نگرش نئوکلاسیکی به نقش انرژی در فرایند تولید و ایجاد رشد اقتصادی کمتر توجه شده و تولید عمدتاً به صورت تابعی از دو نهاده نیروی کار و سرمایه تصریح شده است، حال آن که نمی‌توان نقش حیاتی انرژی در فرایند تولید را نادیده گرفت. در این مقاله سعی شده است با لحاظ کردن نهاده انرژی در تابع تولید، کشش تولیدی بلند مدت نهاده انرژی مورد برآورد قرار گرفته و اهمیت انرژی در فرایند تولید به وضوح مشخص شود. برای این منظور الگوی تصریح شده در چارچوب نگرش همجمعی به روش ARDL و به کمک داده‌های سری زمانی سال‌های 1344 تا 1391 برآورد شده است.بر اساس نتایج برآورد شده، کشش تولیدی انرژی در بلندمدت 48/0 برآورد شده است که از کشش‌های تولیدی سرمایه و نیروی کار که به ترتیب 42/0 و 45/0 است بیشتر بوده و نشان دهنده نقش پراهمیت انرژی در فرایند تولید صنعتی است. نتایج حاصل از الگوی تصحیح خطا(ECM) نیز نشان می‌دهد در هر دوره 21/0 از خطای عدم تعادل دوره قبل تعدیل می‌شود که مبین کندی و سختی فرایند تعدیل نهاده‌های تولید است.کلید واژه‌ها: تابع تولید، کشش تولیدی انرژی، همجمعی، ECM، ARDLطبقه‌بندی JEL : C32, E23, N70, Q40, Q43 
رها سادات رمضانیان, دکتر محمد حسین مهدوی عادلی
PDF
به طور معمول، در یک نظام مالی، تثبیت‌کننده‌های خودکار مالی به جهت کمک به تثبیت نوسانات بخش ادواری تولید یا سیکلهای تجاری وجود دارند. این مقاله یک تحلیل تجربی درمورد نقش تثبیت‌کننده خودکار مالیات بر درآمد را با استفاده از یک مدل خود رگرسیون برداری ساختاری ارائه می‌دهد. این مطالعه همچنین به بررسی ارتباط بین مالیات بر درآمد به عنوان یک تثبیت‌کننده خودکار طی یک مدل تجربی که در برگیرنده نقش و اثرات وابسته به ابزار مالیات بر درآمد با توجه ارتباط متقابل بین مالیات بر درآمد، قیمت نفت و سیکلهای تجاری است، می‌پردازد. در این مطالعه تحلیل ضریب همبستگی متقاطع نشان داد که در کل دوره مورد بررسی بخش ادواری یا سیکلی قیمت نفت و تولید ناخالص داخلی یک متغیر پیشرو نسبت به ادوار مالیات بر درآمد محسوب می‌شود. از طرف دیگر تجزیه واریانس خطای پیش‌بینی بخش ادواری تولید ناخالص داخلی نشان داد که تکانه‌های مالیات بر درآمد، سهم اندکی را در توضیح سیکلهای تجاری در ایران دارد. این مطالعه همچنین نشان داد که مالیات بر درآمد به عنوان یک تثبیت‌کننده خودکار، طی دو دوره زمانی متفاوت رفتار نامتقارنی را درتعدیل سیکلهای تجاری از خود نشان داده است.کلید واژه‌ها: تثبیت‌کننده‌های خودکار، مالیات بر درآمد، سیکلهای تجاری، خود رگرسیون برداری ساختاری، رهیافت موجک
ویدا ورهرامی, کیوان شهاب لواسانی
PDF

چکیده

هر چند بیش از 80 سال از زمانی که کینز عنوان داشت "مصرف تابعی از درآمد قابل تصرف است" می‌گذرد، اما هنوز بین اقتصاددانان در مورد اینکه مصرف تابعی از درآمد است یا ثروت اتفاق نظری حاصل نشده است. مطالعات تجربی که مصرف را تنها تابعی از درآمد قابل تصرف در نظر گرفته­اند، در رسیدن به یک رابطه همجمعی ناموفق بوده­اند. اما ادبیات نوین همجمعی نشان داده است که وجود ثروت در تابع مصرف به برقراری رابطه همجمعی منجر می‌شود. با این وجود، در جوامعی که دارای تغییرات عمده­ای در ساختار سنی جمعیت بوده­اند، تنها لحاظ کردن متغیر ثروت در تابع مصرف موجب نشده است تا یک رابطه همجمعی حاصل شود. فرضیه دوران زندگی اندو و مادیگلیانی بر این تاکید دارد که رفتار مصرفی افراد تابعی از سن آنهاست. این مقاله در پی یافتن متغیرهایی که همجمعی را در تابع مصرف امکان­پذیر می‌سازد، تابع مصرفی را در سطح کلان براساس مبانی نظری اقتصاد خرد استخراج کرده است و با برآورد آن به روش همجمعی به این نتیجه رسیده است که تنها با حضور هر دو متغیر ثروت و تغییر ساختار سنی جمعیت است که می‌توان به یک رابطه تعادلی بلندمدت برای مخارج مصرفی خانوارها دست پیدا کرد. نتایج حاکی از آنست که میل نهایی به مصرف در بلندمدت حدود 7/0 است. در عین حال گروه سنی 50 تا 69 سال کمترین میل متوسط به مصرف را در بین گروه‌های سنی دارا هستند و در نتیجه بیشترین مقدار پس­انداز را شکل می‌دهند. نتایج حاصل از برآورد الگوی تصحیح خطا نیز نشان می‌دهد که در هر دوره 34% از خطای عدم تعادل دوره قبل تعدیل می‌شود و در نتیجه حرکت به سوی تعادل بلندمدت نسبتا به کندی صورت می‌گیرد
محمد نوفرستی
PDF

چکیده

زنان به عنوان نیمی از جمعیت فعال کشور نقش مهم و اثر‌گذاری در اقتصاد کشور ایفا می‌کنند. به دلیل تحولات دهه‌های اخیر، اشتغال به مطالبه اقتصادی برای تعداد زیادی از زنان بخصوص زنان با تحصیلات دانشگاهی تبدیل شده است. از آنجا که اشتغال زنان تابع عوامل اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی مختلفی است؛ بنابراین تمرکز صرف بر یکی از این جنبه‌ها نمی‌تواند بیان‌کننده واقعیت این موضوع باشد. هدف از تحقیق حاضر بررسی عوامل اجتماعی-اقتصادی موثر بر اشتغال زنان در ایران است. برای این مهم از مدل لوجیت و همچنین داده‌های هزینه‌ـ درآمد خانوار (1390) مرکز آمار ایران استفاده شده است. نتایج برآورد برای 5797 زن ساکن شهر و روستا در کشور نشان داد که عواملی چون تعداد افراد شاغل در خانوار، وضعیت تاهل، محل اقامت و همچنین سرپرست بودن زنان تاثیر مثبت و معنی‌داری بر اشتغال آنها دارد. سن نیز به عنوان یکی از عوامل مهم دارای اثری مثبت اما غیر خطی بر اشتغال است، در حالی که تحصیلات بالاتر از متوسطه اثر معکوسی بر اشتغال زنان داشته است.
عباس عرب مازار, محمد صادق علی پور, یاسر زارع نیاکوکی
PDF

چکیده

 همگام با پیشرفت‌های تکنولوژیکی در زمینه فناوری اطلاعات، استفاده از پول الکترونیکی در مبادلات رواج فراوانی یافته است. جانشینی پول الکترونیک به جای اسکناس و مسکوک منتشره از سوی بانک مرکزی این سؤال را مطرح ساخته است که تا چه اندازه­ این پدیده جدید، کنترل بانک مرکزی بر عرضه پول و اجرای موفق سیاست‌های پولی را تحت الشعاع خود قرار داده است. این مقاله با بررسی اثر استفاده از پول الکترونیک بر عرضه و تقاضای پول، بر آن است تا میزان قدرت بانک مرکزی در کنترل عرضه پول را مورد بررسی قرار دهد. برای این منظور ابتدا تابعی برای تقاضای اسکناس و مسکوک بر اساس مبانی نظری به گونه­ای تصریح شده است که دربردارنده نمادی از رواج پول الکترونیک است. سپس تابع دیگری برای عرضه پول (نقدینگی) با در نظر گرفتن میزان گسترش پول الکترونیکی تنظیم شده است. هر دو معادله با توجه به مباحث همجمعی و با استفاده از روش ARDL به کمک داده‌های سری زمانی سال‌های 1338 تا 1391 برآورد گردیده است. نتایج حاکی از آن است که گسترش استفاده از پول الکترونیک سبب شده است تا تقاضای اسکناس و مسکوک کاهش یافته و در نتیجه با کاهش پایه پولی،‌ قدرت بانک مرکزی در اعمال سیاست‌های پولی کاهش یابد. از سوی دیگر عرضه پول نیز همگام با افزایش استفاده از پول الکترونیک افزایش یافته است. این امر بدان مفهوم است که هر چه استفاده از پول الکترونیک گسترش بیشتری یابد، قدرت بانک مرکزی بر کنترل عرضه پول و اجرای یک سیاست پولی موفق کاهش خواهد یافت.
علیرضا عرفانی, زهرا نوروزی

چکیده

یکی از نهاده‌های مهمی که نادیده گرفتن آن در تابع تولید هر بخش می‌تواند یک تورش جدی در برآورد تولید آن بخش ایجاد کند، نهاده انرژی است. امروزه با توجه به پیشرفت تکنولوژی در بخش خدمات و تنوع تولید در این بخش، انرژی‌های با کیفیت بالا مانند الکتریسیته، جایگزین سوخت‌های با کیفیت پایین شده‌اند. تحلیل تقاضای انرژی در بخش خدمات، یکی از موضوعات مهم درکشورهای در حال توسعه است. بنابراین، به کارگیری روش‌های تحلیلی برای شناخت و درک بیشتر از تقاضای انرژی اهمیت می‌یابد. در این مقاله ابتدا تابع تقاضای برق بخش خدمات با دو الگوریتم کرم شب تاب و الگوریتم فاخته طی دوره 1392-1367برآورد شده و در ادامه براساس معیارهای ارزیابی عملکرد، مدل برآورد شده با الگوریتم کرم شب تاب برای بررسی عوامل موثر بر تقاضای برق در این بخش انتخاب شده است. نتایج نشان می‌دهند که متغییر تعداد مشترکین با میزان تقاضا رابطۀ مستقیم دارد، کشش متقاطع قیمتی 4/0 برآورد شده حاکی از جایگزینی نسبتا پایین برق با گاز می‌باشد همچنین رابطه مستقیم بین ارزش افزوده بخش خدمات و مصرف برق بیانگر ضروری بودن نهاده انرژی برق در بخش خدمات است. با توجه به پایین بودن کشش قیمتی برآورد شده(0.21-)، نمی‌توان انتظار داشت که با افزایش قیمت برق، میزان مصرف برق در این بخش به سرعت کاهش یابد. متغیر تعداد مشترکین برق با مصرف برق رابطه مستقیم دارد.
سید علی رضوی, دکتر محمد طاهر احمدی شادمهری احمدی شادمهری
PDF

چکیده

حمل و نقل دریایی مهمترین روش ارتباط تجاری اقتصاد ایران با جهان است و بندر شهید رجایی بیشترین سهم را در این شیوه حمل و نقل در میان کلیه بنادر کشور به خود اختصاص می‌دهد. مطالعات در حوزه جریان تجارت عموماً در سطح کلان انجام می‌شوند و واحد بررسی آنها معمولاً ارزش ریالی و دلاری تجارت است. در حالیکه بررسی تقاضای ورود کشتی به بنادر نیز در سطح خرد انجام می‌گیرد و واحد بررسی نیز معمولاً میزان تناژ یا تعداد شناور وارد شده به بندر است. در این مطالعه با تدوین یک الگوی اقتصادسنجی تلاش شده است ارتباطی میان لایه کلان و خرد در حوزه تجارت و حمل و نقل دریایی ایجاد شود و امکان بررسی تاثیر متغیرهای اقتصاد کلان بر روی تقاضای ورود کشتی به بندر شهید رجایی مورد بررسی قرار گیرد. در تخمین روابط از روش خود رگرسیون باوقفۀ گسترده استفاده شده است و روابط با استفاده از سری زمانی فصلی از ابتدای سال 1381 تا فصل دوم سال 1389 برآورد شده­است. در نهایت معادلات الگو در قالب الگوی تصحیح خطا تنظیم شده است. الگو شامل 18 معادله است که معادلات رفتاری الگو شامل معادلۀ صادرات کالای غیرنفتی، تقاضای واردات کالا و توابع مربوط به تقاضای ورود کشتی به تفکیک نوع کالا بوده­است. نتایج حاکی از آن است که شوک مثبت تولید (دستسابی اقتصاد به رشد 8 درصدی) بیشتری تاثیر را بر جذب ورود کشتی غیرنفتی به بندر شهید رجایی دارد. افزایش درآمد نفتی تاثیر مثبت ضعیفتری بر جذب کشتی غیرنفتی به بندر دارد. افزایش نرخ ارز با توجه به تاثیر محدود بر صادرات و تاثیر منفی بر واردات باعث کاهش تقاضای ورود کشتی به بندر می‌شود و در نهایت بهبود 10 درصدی عملکرد بندر در ارایه سرویس به کشتی‌های وارده در مقایسه با بنادر رقیب، منجر به افزایش 5.7 درصدی ورود کشتی فله به بندر شهید رجایی می‌شود. در مراتب بعدی جذب کشتی‌های کالای عمومی، فله مایع و کانتینری به ترتیب با 4.7، 3.5 و 1.7 درصد قرار می‌گیرند.
رسام مشرفی, زهرا جباری
PDF

چکیده

هدف این مقاله بررسی ارتباط بین تغییر ترکیب مالیاتی و رشد بلندمدت با استفاده از داده‌های 37 کشور درحال توسعه آسیایی و آفریقایی شامل ایران، طی دورۀ 2012-1972 است. بدین منظور، اثر تغییر در اجزاء تشکیل دهندۀ درآمدهای مالیاتی بر نرخ رشد تولید ناخالص داخلی سرانه با استفاده از روش میانگین گروهی تلفیقی مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که حرکت از سمت مالیات‌های بر مصرف و دارایی به سمت مالیات‌های درآمدی بر رشد اقتصادی اثری منفی دارد. سایر یافته‌های مهم این تحقیق عبارتند از: بین رشد بلندمدت و مالیات‌های بر فروش و دارایی ارتباطی قوی و مثبت وجود دارد؛ انتقال از مالیات‌های درآمدی به مالیات­ بر دارایی، بیشتر از انتقال به مالیات‌های بر مصرف و فروش، رشد بلندمدت را افزایش می‌دهد؛ مالیات بر ارزش افزوده و فروش بر رشد بلندمدت اثری مثبت و معنادار دارد
نرگس اکبرپور روشن, مرضیه حاجی کرمی
PDF