دوره 4, شماره 2 و 3

تابستان و پاییز 1392

فهرست مطالب

مقالات

چكیده

رشد اقتصادی که در این مقاله توسط رشد تولید ناخالص داخلی به قیمت عوامل اندازه‌گیری شده، عمده­ترین متغیری است که می­توان بر اساس آن عملکرد کلی اقتصاد را مورد قضاوت قرار داد. پیش­بینی این رشد به مسئولین اقتصادی کمک می­کند تا تصویری از شرایط آینده اقتصاد را در اختیار داشته و در صورت لزوم سیاست­های اقتصادی خاصی را اتخاذ نمایند. در این مقاله با استفاده از روشی که اخیرا توسط گیزلز، سانتاکلارا و والکانو در سال2004 ابداع شده­است به پیش­بینی رشد اقتصادی به صورت فصلی پرداخته شده است. این روش که «الگوی داده­های ترکیبی با­تواتر متفاوت (میداس) » نام گرفته است امکان می­دهد تا متغیرهای با تواتر زمانی مختلف، مثلا فصلی، ماهانه و هفتگی بتوانند در کنار هم در یک معادله رگرسیونی قرار گیرند. حسن وجود متغیرهای توضیح دهنده با تواتر زیاد برای توضیح متغیر وابسته کم­تواتر در این است که به محض انتشار داده­های جدیدی برای متغیرهای پرتواتر می­توان در مقدار پیش­بینی متغیر کم­تواتر تجدید نظر کرد. مقایسه پیش­بینی­های ارائه شده توسط الگوی برآورد­شده در این مقاله برای رشد تولید ناخالص ­داخلی با داده­های­واقعی فصل­هایی که در برآورد اولیه الگو مورد استفاده قرار نگرفته­اند حاکی از قدرت پیش­بینی بسیار دقیق الگو است. این الگو نرخ رشد اقتصادی فصل پاییز سال 1393 را در برآورد اولیه 8/1 % و سپس با اطلاع از کاهش قیمت نفت در ماه­های اخیر نهایتا پس از تجدید نظر معادل 5/1% پیش‌بینی می­کند. این نرخ برای فصل زمستان سال 1393 به میزان 2/2- % پیش‌بینی شده است. بدین ترتیب پیش­بینی می­شود اقتصاد ایران در سال 1393 از رشدی معادل 9/1% برخوردار باشد.
محمد نوفرستی, محبوبه بیات
PDF
تاکید بر سرمایه‌گذاری به عنوان موتور رشد و توسعه اقتصادی کشورها همواره از جایگاه ویژه‌ای در بین نظریه پردازان، برنامه ریزان و سیاستگذاران اقتصادی برخوردار بوده است و کشورهای توسعه یافته همواره پیشرفت خود را مرهون گسترش و انباشت فزاینده سرمایه‌های خود بوده اند. در این راستا دولت‌ها با شناخت دقیق رفتار سرمایه گذاران در خصوص هر یک از ابزارهای سیاستی و به ویژه مالیات‌ها، به فرآیند تعمیق و تشکیل سرمایه‌های جامعه و در نتیجه پیمودن مسیر بهبود، ترقی و رشد اقتصادی کمک شایان توجهی نموده اند. در این مقاله با توجه به نقش کلیدی دولت و سیاست‌های مالیاتی به بررسی عوامل تعیین‌کننده رفتار  سرمایه گذاران در محیطی متاثر از سیاست‌های مالی دولت در الگویی پویا پرداخته می‌شود تا بدین ترتیب دولت با اعمال سیاست‌های مالیاتی مقتضی با رفتار سرمایه گذاران، شرایط مناسبی برای تولید بیشتر و رشد بالاتر در طی برنامه پنجم توسعه فراهم آورد. اطلاعات مورد استفاده در تحقیق فوق دوره زمانی 1338 تا 1386 را در بر می‌گیرد و با بکارگیری مدل تصحیح خطای برداری نوع و میزان تاثیرگذاری هر یک از تعیین کننده‌های سرمایه‌گذاری در اقتصاد ایران برآورد شده است. نتایج حاصل از برآورد حاکی از آن است که در بلند مدت همبستگی پویای بین سرمایه‌گذاری و مالیات‌ها معکوس بوده و نیز سرمایه گذارن نسبت به سیاست‌های مالیاتی دولتی حساس می‌باشند. همچنین افزایش تولید داخلی (یا تقاضای داخلی) در کنار واردات کالاهای سرمایه‌ای تاثیر مثبت قابل توجهی بر روند تغییرات سرمایه‌گذاری دارد. در ضمن اینکه تاثیر نرخ سود بانکی و تورم بر سرمایه‌گذاری بخش خصوصی منفی می‌باشد. علاوه بر این اهداف مالیاتی در نظر گرفته شده در برنامه پنجم توسعه هم راستا با انباشت سرمایه بخش خصوصی نبوده و دستیابی به اهداف تعیین شده مالیاتی موجب کاهش چشمگیر در سرمایه‌گذاری خواهد شد. لذا مقتضی است که دولت در خصوص اعمال سیاست فوق تجدید نظری جدی انجام دهد.
عباس عرب مازار, اکبر زمان زاده, زهرا شایسته
PDF

چکیده

هدف از این تحقیق، بررسی اثر مخارج نظامی بر رشد اقتصادی کشورهای نفتی و غیر نفتی خاورمیانه در قالب مدل پانل پویا است. قرارگرفتن خاورمیانه در منطقه‌ای حساس و استراتژیک از یک‌سو و روند افزایشی مخارج نظامی کشورهای این منطقه از سویی دیگر، لزوم بررسی اثر مخارج نظامی بر رشد اقتصادی کشورهای این منطقه را مهم جلوه می‌دهد. در این راستا، از یک مدل سولوی تعمیم‌یافته (ارائه‌شده توسط نایت، لوئیزا و ویلانوا (1996)) طی دوره‌ی زمانی (2012-1988) استفاده شده است. یافته‌های این تحقیق با استفاده از روش گشتاورهای تعمیم‌یافته (GMM)، نشان‌دهنده اثر منفی مخارج نظامی بر رشد اقتصادی کشورهای خاورمیانه است. همچنین، با تفکیک کشورهای این منطقه به دو گروه کشورهای نفتی و غیرنفتی نشان داده شده است که تأثیر منفی این مخارج بر رشد اقتصادی، در کشورهای نفتی بیشتر از کشورهای غیرنفتی است.
محمد مولایی, ابوالقاسم گل‌خندان
PDF

چکیده

بررسی رفاه خانوارها یکی از مهم­ترین تحقیقات اقتصادی در هر جامعه­ای است، زیرا با چنین دانشی می­توان به تدوین سیاست­های مناسب برای بهبود وضعیت رفاهی مردم پرداخن. این مقاله تلاش می­کند تا بر اساس داده­های پیمایشی بودجه خانوار (مرکز آمار ایران) تأثیر افزایش قیمت­ها بر رفاه خانوار را در سه طبقه درآمدی و در چهار مقطع زمانی 1375، 1380، 1385 و 1390، ارزیابی نماید. از سیستم تقاضای (هزینه) خطی برای بدست آوردن پارامترهای الگو استفاده می­شود. یافته­ها حاکی از آن است که گرچه افزایش قیمت­ها، به کاهش رفاه خانوارها در هر سه سطح درآمدی (کم، متوسط، زیاد) می­انجامد،  اما روند کاهش رفاه برای سطوح مختلف درآمدی متفاوت است، که ضرورت تدوین سیاست­های متفاوت را نشان می­دهد.
سید محمدعلی کفایی, آیدا مهدی‌زاده
PDF
هدف از این مقاله، ارائه یک الگوی تعادل عمومی پویای تصادفی با رویکرد کینزی جدید جهت ارزیابی اثر سیاست توسعه صادرات غیرنفتی بر متغیرهای تولید ناخالص داخلی، مصرف خصوصی، سرمایه‏گذاری، نسبت تراز تجاری به تولید ناخالص داخلی، تورم، نرخ بهره داخلی و نرخ ارز در قتصاد ایران. در این مطالعه شوک توسعه صادرات به عنوان منیع نوسان در چرخه‏های تجاری اقتصاد ایران تعریف شده‏است. در این تحقیق شبیه‏سازی‏ و حل (کالیبراسیون) مدل با استفاده از داده‏های فصلی در طی دوره (4)88-(1)1350 به قیمت‏های ثابت 1380 و برآوردگر بیزین انجام شده‏است. نتایج حاصل از حل مدل، نشان دهنده آن است مدل مورد استفاده برای شبیه‏سازی اقتصاد ایران تا حدود خیلی زیادی مناسب است. هم‏چنین نتایج نشان می‏دهد که شوک صادراتی سبب افزایش تولید ناخالص داخلی واقعی، مصرف، سرمایه‏گذاری و تراز تجاری می‏گردد که بیشترین افزایش مربوط به تولید ناخالص داخلی و پس از آن سرمایه‏گذاری است. در کوتاه‏مدت، میان‏مدت و بلندمدت شوک‏ سیاست توسعه صادرات از مهم‏ترین عوامل نوسان‏های رشد تولید ناخالص داخلی است که حدود 40 درصد از واریانس خطای پیش‏بینی رشد تولید ناخالص داخلی را توضیح می‏دهد.

 

منصور عسگری, کریم آذربایجانی, کمیل طیبی, محمد واعظ برزانی
PDF

چکیده

یکی از مهمترین مباحث توسعه مسأله فقر و مبارزه با آن می‌باشد، به گونه‌ای که اگر کشوری در مسیر از بین بردن یا کاهش فقر نباشد، در مسیر توسعه نیز نخواهد بود. به همین دلیل از اساسی ترین دغدغه‌های دولت‌ها، آگاهی از میزان فقر و نابرابری در جامعه برای انجام اقدامات لازم جهت بهبود وضعیت فقر و توزیع درآمد می‌باشد. در این راستا تعیین خط فقر و شاخص‌های اندازه‌گیری آن بسیار مهم می‌باشد. در این پژوهش با هدف بررسی وضعیت فقر و توزیع درآمد، خط فقر نسبی و شاخص‌های اندازه‌گیری آن در مناطق شهری استان خراسان رضوی محاسبه و در سالهای 91-1385 مقایسه گردیده است. یافته‌های پژوهش براساس روش 50 و 66 درصد میانه و میانگین هزینه‌های خانوار نشان دهنده افزایش سطح خط فقر نسبی در طول سال‌های مورد مطالعه می‌باشد ولی محاسبه شاخص‌های "سن"، "نسبت سرشمار"، "کاکوانی" و شاخص " فاستر، گریر، توربک" حاکی از بهبود وضعیت فقر نسبی در دوره زمانی مذکور می‌باشد. همچنین مقایسه یارانه‌های نقدی پرداخت شده براساس طرح هدفمندی یارانه‌ها با اعداد محاسبه شده برای یارانه نقدی مورد نیاز برای از بین بردن فقر نسبی مشخص می‌سازد، با بدست آوردن اطلاعات خانوارهای فقیر، از بین بردن فقر نسبی امکان پذیر است.
پیام رشیدی, علی اکبر ناجی میدانی
PDF

 از جمله مشکلات نظام بانکی در اقتصاد ایران افزایش حجم تسهیلات غیر جاری (مطالبات معوق) است. انباشت این معوقات از طرفی چالشی جدی برای مدیریت نقدینگی بانک‌ها محسوب شده و از طرف دیگر  به سبب فشار بانک‌ها به بانک مرکزی برای تامین نقدینگی، موجب افزایش پایه‌ پولی شده است. این مطالعه به تحلیل آثار مطالبات معوق بر تولید و تورم با استفاده از مدل‌سازی و شبیه‌سازی پویای سیستمی می‌پردازد. ساختار الگوی پویای سیستمی را 7 معادله رفتاری که با روش خود توضیح با وقفه‌های توزیعی برآورد شده‌اند، در کنار 12 رابطه تعریفی، ارتباطی و اتحادی دیگر شکل می‌دهند. پس از شبیه‌سازی سیستمی و  تعیین اعتبار الگو، سناریوی شوک 5 واحد درصد افزایش نرخ مطالبات معوق به سیستم القا شد که نتیجه آن افزایش تورم و عدم واکنش معنی‌دار تولید بود. با اعمال محدودیت بر بانک‌ها جهت اخذ اعتبار از بانک مرکزی، شوک وارد شده منجر به کاهش تولید و کاهش تورم گردید.

محمد ناصر شرافت جهرمی, الدار صداقت پرست
PDF

چکیده

هدف از نگارش این مقاله، ارائه سیر تکاملی برآوردکننده­های مناسب متغیر وابسته گسسته، ارائه نکاتی در مورد تحقیقات صورت گرفته مشابه در داخل کشور، خطاهای متداول در برآورد توابع تقاضا و رویکردهای اقتصاد سنجی نوین در استفاده بهینه از اطلاعات داده‌هایی با وجود صفرهای مکرر است. بدین منظور، از داده‌های مصرف دخانیات در سال 1390 برگرفته از مرکز آمار ایران برای 31120 خانوار شهری و روستایی استفاده شده است. ممکن است در مورد مصرف سیگار، حتی بیش از نیمی از مشاهدات صفر و مابقی آنها عددی مثبت باشند. در واقع، بسیاری از افراد اصلاَ مصرف‌کننده بالقوه نبوده و مشارکتی در مصرف دخانیات ندارند. در این مطالعه با استفاده از داده‌های هزینه درآمد خانوارهای شهری روستایی ایران در سال1390  نشان داده شده که برآوردهای حداقل مربعات، توبیت و حتی هکمن از قدرت توضیح دهندگی پایینی نسبت به مدل دابل هاردل (دو مانعی) برخوردار بوده و از این حیث موافق نتایج مطالعات معتبر اخیر صورت گرفته در دنیا بوده است.

 

محمد امین کوهبر
PDF