دوره 3, شماره 3 و 4

پاییز و زمستان 1391

فهرست مطالب

علمی - پژوهشی

هدف اين مقاله، شناسايي مهم‌ترين عوامل مؤثر بر شدت انرژي در صنايع توليدي ايران با تأكيد بر ويژگي‌هاي صنايع طي دوره زماني 86-1374 با استفاده از روش پانل پويا (GMM) است. نتايج نشان مي‌دهد هر یک از شاخص‌هاي شدت سرمايه‌بري، شدت کاربری، شدت تعميرات‌بري، شدت صادرات بری، شدت سرمایه‌گذاری فاوا اثر مثبت و معنادار بر شدت انرژي دارند. شدت واردات تکنولوژی نیز اثر مثبت بر شدت انرژی دارد که به لحاظ آماری معنادار نمی باشد. همچنین آیتم‌های خطی و غیر خطی اندازة صنعت، اثر منفی و معنادار بر شدت انرژی دارند. به عبارت دیگر، رابطة یکنواخت کاهشی بین اندازة صنعت و شدت انرژی برقرار است. علاوه بر آن، قیمت انرژی اثر منفی و معنادار بر شدت انرژی دارد.
محمود محمودزاده, سمیه صادقی, ثریا صادقی
PDF
نقش و اهميت مفاهيمي چون " نوآوري" و"خلاقيت" در شکل‌گيري اقتصادهاي دانش‌بنيان بر کسي پوشيده نيست. تحولات اخير در دنياي اقتصاد نشان مي‌دهد که در صورت عدم توجه به رشد نوآوري و خلاقيت، فاصلة کشورهاي پيشرفته و در حال توسعه افزايش يافته و در صورت همراه شدن با تحولات علمي موفقيت توسعة پايدار تسريع مي‌شود. از آنجايي که يکي از ابزارهاي زمينه‌ساز رشد خلاقيت و نوآوري در يک کشور حمايت از حقوق مالکيت فکري است، شناخت عوامل اقتصادي تأثيرگذار بر حقوق مالکيت فکري، به عنوان يکي از عوامل موثر بر حقوق مالکيت فکري، مي‌تواند به سياست‌گذاران اين حوزه در راستاي انتخاب سياست‌هاي مناسب کمک کند، بدين سبب اين مقاله به دنبال بررسي و شناخت عوامل اقتصادي مؤثر بر حفاظت از حقوق مالکيت فکري است. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه توليد ناخالص داخلي سرانه و عضويت در سازمان جهاني تجارت اثر مستقيم بر حقوق مالکيت فکري در هر دو نمونة کشورهاي توسعه‌يافته و در حال توسعه دارد. متغير آموزش درکشورهاي توسعه‌يافته و متغير درجة بازبودن تجاري در کشورهاي در حال توسعه از جمله عوامل اثر‌گذار بر حقوق مالکيت فکري به شمار مي‌رود
ریحانه خانی, زهرا نصراللهي
PDF
هدف محوري اين مقاله تخمين قدرت بازاري بر اساس الگوي تغييرات حدسي با استفاده از معادلات ساختاري در صنعت نساجي ايران است. براي اين منظور 9 صنعت فعال زيرمجموعة صنعت نساجي بر اساس کد چهار رقمي ISIC طي سال‌هاي 1387-1375، بررسي شده و از داده‌هاي پانل براي تخمين مدل استفاده شده است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد که قدرت بازاري در 6 صنعت زيرمجموعة صنعت نساجي معنادار است. به گونه‌اي که بيشترين ضريب تباني مربوط به "صنعت آماده‌سازي و ريسندگي الياف" و کمترين آن مربوط به "صنعت توليد گليم و زيلو" است. همچنين نتايج پژوهش نشان مي‌دهد که اندازة اقتصادي همة صنايع مورد بررسي معنادار است و بيشترين اندازة اقتصادي مربوط به صنعت توليد قالي و قاليچه و کمترين آن مربوط به صنعت جوراب بافي است.
محمدنبي شهيکي‌تاش, اسمعيل قلي‌پور بلسي
PDF
اين مقاله به برآورد خالص زيان رفاهي ناشي از انحصار در صنعت خودروي سواري ايران مي‌پردازد. بدين منظور از داده‌هاي ترکيبي 6 بنگاه خودروسازي طي سال‌هاي 1386-1379 و نيز از روش ليبنشتاين و کومانور (1969) که علاوه بر لحاظ ناکارايي تخصيصي (مثلث رفاه)، آثار رفاهي ناشي از ناکارايي X را نيز در محاسبات لحاظ مي‌نمايد؛ استفاده شده است. نتايج به دست آمده نشان مي‌دهد كه هزينه‌هاي رفاهي ناشي از عملكرد x با لحاظ آثار رفاهي ناشي از ناكارايي تخصيص اين صنعت حدود 7/1 درصد از ارزش توليد ناخالص داخلي سال 1386 بوده است.
تيمور محمدي, حمید ناظمان, علی اصغر سالم
PDF
در اين مقاله، اثر افزايش قيمت حامل‌هاي انرژي به همراه پرداخت نقدي بر توزيع درآمد در اقتصاد ايران بررسي شده است. شاخص نشان‌دهندة وضعيت توزيع درآمد ضريب جيني است. نخست با فرض عدم تأثير افزايش قيمت حامل‌هاي انرژي بر رشد اقتصادي، تورم و اشتغال و نيز با استفاده از دهك‌هاي مختلف درآمدي خانوار سال 1387، افزايش قيمت حامل‌‍‌هاي انرژي بر هر دهك محاسبه و سپس با پرداخت نقدي يارانه، ضريب جيني محاسبه شده‌است. نتايج نشان داد که افزايش قيمت حامل‌هاي انرژي توأم با پرداخت نقدي، موجب كاهش ضريب جيني مي‌شود. سپس به منظور بررسي کامل اثر افزايش قيمت حامل‌هاي مزبور بر توزيع درآمد، با استفاده از معادلات همزمان، اثرات مستقيم و غيرمستقيم اين افزايش بر رشد اقتصادي، تورم و اشتغال توأم با پرداخت نقدي بر ضريب جيني مورد بررسي قرار گرفت. نتايج نشان داد که ضريب جيني افزايش مي‌یابد؛ به عبارت ديگر، اين‌گونه هدفمندسازي يارانه‌ها توأم با پرداخت نقدي، موجب نامتعادل‌تر شدن توزيع درآمدها خواهد شد.
حسین صمصامی, فروغ اسماعيلي صدرآبادي
PDF
نابرابري تورمي مبين رويارويي خانوارهاي داراي مخارج مصرفي متفاوت با نرخ‌هاي تورم مختلف است . مقالة حاضر از دو بخش عمده تشکيل شده است: بخش اول، محاسبة نابرابري تورمي و بخش دوم، تأثير اين نابرابري بر توزيع مخارج گروه‌هاي شغلي. براي بررسي وجود نابرابري از سه روش شکاف ثروت‌مدارانه، تحليل توصيفي CPI خانوارها(ضريب چولگي)و تورم گروه‌هاي اجتماعي اقتصادي(گروه شغلي سرپرست خانوار) استفاده مي‌شود. به منظور دستيابي به تجزيه و تحليل دقيق‌تري از شرايط تورمي و اثرات تغييرات شاخص قيمت موجود در کشور، در بخش بعدي تأثير شاخص قيمت مصرف کنندة ويژه هر گروه شغلي را بر سهم مخارج همان گروه مورد بررسي قرار مي‌دهيم. در حقيقت هدف اين مطالعه، بررسي تأثير تورم بر نابرابري در يک کليت نيست، بلکه مقصود متمايز کردن اقشاري است که از تورم آسيب مي‌بينند يا از آن نفع مي‌برند.خانوارهاي مناطق شهري ايران با توجه به اينکه سرپرست خانوار در کدام يک ازگروه‌هاي شغلي قرار دارد، تقسيم‌بندي شده‌اند. يافته‌ها حاکي از وجود نابرابري تورمي بين خانوارها در گروه‌هاي شغلي متفاوت در مقاطع زماني است، هرچند روند اين نابرابري طي زمان نوساني است. به طور ميانگين در دورة مورد بررسي مديران و مقامات عالي رتبه و كارشناسان تورم کمتري را تجربه کرده‌اند و تأثير اين تورم (افزايش شاخص قيمت) بر سهم مخارج گروه‌ها از مجموع مخارج جامعه کاهنده مي‌باشد. در بعضي گروه‌ها تورم موجب افزايش ارزش دارايي‌ها و درنتيجه افزايش ثروت فرد مي‌شود طوري‌که افزايش درآمد بيش از افزايش مخارج است. در گروه‌هايي که با فقدان اين دارايي‌ها مواجه هستند تورم تنها مخارج آنها را افزايش مي‌دهد و درآمد همپاي مخارج افزايش نمي‌يابد بنابراين گروه‌هاي پايين درآمد و ثروت از تورم متضرر مي‌شوند. در مطالعة حاضر کارگران ساده گروهي هستند که نه تنها به طور ميانگين با بالاترين تورم روبه‌رو هستند بلکه اين تورم سهم مخارج مصرفي آنها را در اين دوره افزايش داده است.
پرویز داودي, سميرا قاسمي نسب
PDF
سرمایه‌گذاری به لحاظ نقشی که در افزایش ظرفیت‌های تولیدی جامعه و افزایش سطح تولید، درآمد و اشتغال دارد از اهمیت ویژه‌ای در تحلیل‌های اقتصادی برخوردار است. به همین جهت همواره اقتصاددانان در تلاش بوده‌اند تا متغیرهای تأثیرگذار بر سرمایه‌گذاری را شناسایی كنند. نظریة نئوکلاسیک سرمایه‌گذاری تأکید ویژه‌ای بر نقش هزينة استفاده از سرمایه در تشکیل سرمایة ثابت دارد. این مقاله با بهره‌گیری از مبانی نظری نئوکلاسیکی سرمایه‌گذاری جرگینسون سعی دارد میزان تأثیرگذاری هزینة استفاده از سرمایه بر سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را در اقتصاد ایران تعیین نماید. از آنجا که نااطمینانی و نرخ استفاده از ظرفیت‌های تولیدی عوامل مهم دیگر تأثیرگذار بر سرمایه‌گذاری بخش خصوصی هستند، این متغیرها نیز در کنار هزینة استفاده از سرمایه در تابع سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در نظر گرفته شده است. نتایج تجربی به‌دست آمده به روش همجمعی و الگوی خود رگرسيون گستردة وقفه (ARDL) مؤید نظریة نئوکلاسیکی سرمایه‌گذاری جرگینسون برای اقتصاد ایران است و نشان می‌دهد که یک درصد افزایش در هزینة استفاده از سرمایه به 86/0 درصد کاهش در سرمایه‌گذاری بخش خصوصی منتج می‌شود. در عین حال، یک درصد افزایش در شاخص نااطمینانی فضای کسب و کار سبب می‌شود تا سرمایه‌گذاری بخش خصوصی 06/0 درصد کاهش داشته باشد. چنانچه نرخ استفاده از ظرفیت‌های تولیدی یک درصد کاهش داشته باشد، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی با 4/3 درصد کاهش مواجه خواهد شد. نتایج حاصل از برآورد الگوی تصحیح خطا(ECM) نشان می‌دهد که سرعت تعدیل به سمت تعادل بلندمدت نسبتاَ سریع است به گونه‌ای که حدود 80 درصد از خطای تعادل بلندمدت در هر دوره تعدیل می‌شود.
محمد نوفرستی, زهرا نوروزی
PDF