دوره 2, شماره 1 و 2

بهار و تابستان 1390

فهرست مطالب

علمی - پژوهشی

هدف از این مقاله، طراحی یک قاعدة سیاست پولی بهینه براي بانک مرکزي با هدف ثبات سازي تولید و تورم، همزمان با اجراي سیاست هدفمندسازي یارانۀ حاملهاي انرژي در اقتصاد ایران است. بدین منظور ابتدا آثار اصلاح قیمت حام لهاي انرژي و اجراي سیاست هاي جبرانی دولت بر متغیرهاي عمدة کلان اقتصاد، بهویژه تولید و تورم، مرور م یشود و سپس قاعدة پولی بهینه در چارچوب هد فگذاري تورم انعطاف پذ یر و با استفاده از روش کنترل بهینه تصادفی ب هدست می آید. در این رابطه یک تابع زیان، شامل توان دوم متغیرهاي تورم، رشد شکاف تولید و انحراف رشد حجم نقدینگی از دورة قبل، براي بانک مرکزي انتخاب و با توجه به دو قید منحنی فیلیپس و منحنی تقاضاي کل (فرم کاهش یافتۀ یک الگوي کلان) کمینه و قاعدة پولی بهینه در شرایط اجراي طرح اصلاح قیمت حاملهاي انرژي استخراج می شود. در نهایت با جایگزینی قاعدة پولی بهینه بهدست آمده در الگوي اقتصادسنجی کلان، رشد حجم نقدینگی بهینه تحت شرایط مختلف محاسبه می شود. نتایج نشان می دهد که میتوان با اجراي سیاس ت پولی بهینه، به مهار تورم حاصل از افزایش قیمت حامل هاي انرژي پرداخت، ضمن آنکه با روش هاي جبرانی مناسب براي بخش تولید و اجراي سیاستهاي طرف عرضه، از طریق افزایش بهره وري، وضعیت تولید را بهبود بخشید.
حسن درگاهی, مجتبي قربان نژاد
PDF
هدف این مقاله سنجش رابطه ی بین سرمایه ی کارافرینی و تولید و رشد بخش صنعت ایران است. از نظریه های تابع تولید و مدل های رشد درونزا برای تبیین مبانی تابع تولید و مدل رشد بخش صنعت کشور استفاده و مدل های تجربی شناسایی و تصریح می شود. از داده های سری زمانی دوره ی 1385- 1353 بخش صنعت، استفاده و با به کارگیری تکنیک ARDL، روابط بلندمدت و کوتاه مدت بین متغیرهای تابع تولید و مدل رشد برآورد می شود. برای متغیر سرمایه ی کارآفرینی، از دو نماگر خویش فرمایان و کارفرمایان که عموماً در ادبیات مطرح است، استفاده می شود. بخش صنعت کشور تأیید می کند که رابطه ی بین کارآفرینی و ارزش افزوده ی بخش صنعت به صورت S شکل ملایم است، همچنین نظریه ی پورتر را تأیید می کند. نتایج برآورده های مدل تابع تولید نشان می دهد که سرمایه ی سرانه ی کارآفرینی- محاسبه شده بر اساس نسبت کارفرمایان به اشتغال- بر تولید و رشد سرانه ی بخش صنعت از نظر آماری تأثیر مثبت و معناداری دارد و کشش تولیدی بلندمدت آن 37/0 درصد است. همچنین سرمایه ی انسانی و سرمایه ی فیزیکی سرانه تأثیر مثبت و معناداری بر تولید و رشد سرانه بخش صنعت دارد. در میان عوامل تولید، بیشترین تأثیرگذاری با کشش تولیدی 54/0 درصد به سرمایه ی انسانی و پس از آن به سرمایه ی کارآفرینی تعلق دارد. نتایج آزمون های علیت وجود رابطه ی یک طرفه از سمت سرمایه ی کارآفرینی بر تولید و رشد بخش صنعت را تأیید می کنند. طبقه بندی JEL: O53, C32, O14, L26
محمدعلی مرادی
PDF
بر مبنای نظریات قاصتاد صنعتی انتظار بر آن است که، در بازارهایی با شدت تمرکز بالا، شکاف میان قیمت و هزینه ی نهایی بالا باشد و در صنایعی که شدت تمرکز اندک است، قیمت به صورت حدی به سمت هزینه ی نهایی میل کند. در این مقاله، با بررسی 53 صنعت در کد چهار رقمی ISIC، الگوی قیمت گذاری در صنایع متمرکز و غیرمتمرکز ارزیابی شده است با توجه به یافته های این پژوهش، مهم ترین صنایعی که شدیداً متمرکزند و حاشیه ی سود بسیار بالا دارند عبارت اند از: تولید مواد پلاستیکی به شکل اولیه و ساخت لاستیک مصنوعی، تولید کود شیمیایی و ترکیبات ازت، تولید مالتا و ماءالشعیر، انتشار کتاب و بروشور و کتاب های موسیقی و سایر نشریات، تولید فرآورده های نفتی تصفیه شده و تولید محصولات سرامیکی نسوز. در تمامی صنایع نامبرده الگوی قیمت گذاری به صورت MC  P بوده است. همچنین از مهم ترین صنایع با شدت تمرکز بالا و مارک آپ بسیار پایین در بخش صنعتی ایران می توان به صنایعی مانند فعالیت های خدماتی مربوط به چاپ، تولید موتورهای برق و ژنراتور و ترانسفورماتور، پاک کردن و درجه بندی و بسته بندی پسته، تولید ماشین آلات کشاورزی و جنگلداری و تولید الیاف مصنوعی اشاره نمود. در این صنایع، قیمت بسیار نزدیک هزینه ی نهایی بوده است. طبقه بندی JEL: L100, L190, L800
محمدنبی شهیکی تاش
PDF
در این مقاله، با استفاده از روش های اقتصاد خرد به بررسی تأثیر افزایش قیمت کالاهای اساسی (نان، گوشت، لبنیات، روغن، قند و شکر و سایر خوراکی ها) بر رفاه خانوارها پرداخته شده و به کمک داده های طرح هزینه و درآمد خانوارهای شهری طی سال های 1387- 1376 تقاضای گروه های کالایی خوراکی با استفاده از سیستم مخارج خطی (LES) تخمین زده شده و با استفاده از تغییرات جبرانی (CV) و تغییرات معادلی (EV) اثرات تغییر قیمت گروه های کالایی مورد بررسی بر رفاه خانوارها مورد سنجش قرار گرفته است. نتایج مطالعه نشان می دهد که خط فقر خوراکی سال 1387 خانوارهای شهری کشور برابر 10507959 ریال بود. یافته ها نشان می دهد که گروه نان و روغن کمترین کشش درآمدی کمتر از یک و گروه سایر خوراکی ها و انواع گوشت دارای بیشترین کشش مخارجی بالاتر از یک می باشند. میزان تغییرات جبرانی و تغییرات معادل برآورد شده برای تغییرات قیمتی مخارج خوراکی سال 1386 خانوار به ترتیب معادل 3241070 و 3228700 ریال است که 8/17 و 7/17 درصد از کل مخارج خوراکی خانوارهای شهری را تشکیل می دهد. طبقه بندی JEL: D12, D60, I31
محمدعلی متفکر آزاد, پرویز محمدزاده, سید کمال صادقی, صمد حکمتی فرید
PDF
با توجه به اهمیت ارتباطات در دنیای امروز، تجهیزات مخابراتی یکی از اقلام لاینفک در زندگی افراد جامعه شده است. در این مقاله، به تخمین تابع تقاضای خدمات تلفن ثابت پرداخته می شود که در تقابلی دو طرفه، به دلیل ظهور کالاهای مکمل همچون اینترنت و دورنگار تقاضای آن افزایش یافته است و از طرفی به دلیل گسترش مصرف کالاهای جانشین مانند تلفن همراه، تقاضا برای آن کاهش می یابد. در این نوشتار، از الگوی سیستم تقاضای تقریباً ایده آل خطی پویا استفاده شده است. طبق نتایج به دست آمده کشش قیمت مربوط به تلفن ثابت 34/0- است، همچنین اثرات رفاهی ناشی از تغییرات قیمت مکالمات تلفن ثابت نیز در این پژوهش محاسبه شده است. طبقه بندی JEL: D12, D63, L96, R22
علی اصغر سالم, ندا بیات
PDF
انفجار جمعیتی دهه ی 60، امروز جمعیت جوانی را در اختیار کشور قرار داده که عمدتاً در گروه های سنی 20 تا 29 سال قرار گرفته اند. بر اساس فرضیه ی دوران زندگی آندو- مادیگلیانی چنانچه توزیع سنی جمعیت یک کشور در حول و حوش گروه های سنی خاصی قرار گیرد، مصرف کل جامعه متأثر از این گروه های غالب خواهد بود. از طرفی تغییر در مصرف کل جامعه، تقاضای کل را تحت تأثیر قرار خواهد داد و آنگاه با استناد به نظریه ی فشار تقاضای کینز این مسئله می تواند سبب تغییر در قیمت ها و بروز تورم شود. از این رو این مقاله در صدد است با تلفیق دو نظریه ی فوق به بررسی و تحلیل اثر تغییر در ساختار سنی جمعیت بر تورم در اقتصاد ایران بپردازد. بدین منظور با استفاده از اطلاعات سری های زمانی مربوط به دوره ی 1386- 1338 و با تکیه بر تکنیک های همجمعی و روش خودرگرسیون گسترده وقفه (ARDL) به برآورد الگوی تورم پرداخته شده است. نتایج مؤید آن است که ساختار سنی جمعیت عاملی تأثیرگذار بر تورم در اقتصاد ایران است. یک افزایش در نسبت جمعیت واقع در گروه های سنی 15 تا 24 سال و 55 سال به بالا سبب افزایش تورم و یک افزایش در نسبت جمعیت واقع در سنین 25 تا 54 سال سبب کاهش تورم خواهد شد. از طرف گروه های سنی 39- 35 و 44- 40 سال به ترتیب بیشترین اثر را بر کاهش تورم دارند. با توجه به نتایج به دست آمده می توان انتظار داشت که طی سال های آینده با وارد شدن جمعیت جوان حال حاضر کشور به گروه های سنی بالاتر، به تدریج فشارهای تورمی از جانب جمعیت کاسته شده و تورم روندی نزولی را در پیش گیرد. طبقه بندی JEL: E31، E21، C13
محمد نوفرستی, محمدرضا بازاری اردستانی
PDF
بحران های مالی متعدد یک قرن گذشته در مناطق مختلف جغرافیایی، این اندیشه را تقویت کرده که بحران و عدم تعادل بازارها، مشخصه ی ذاتی نظام اقتصاد سرمایه داری است. در این مقاله، تلاش شده تا با بررسی روند تحولات بازارهای مالی، به ویژه طی سه دهه ی اخیر، نشان داده شود که چگونه وجود نرخ بهره در نظام سرمایه داری به مثابه خط گسلی در سیستم اقتصادی، هارمونی بخش حقیقی و بخش مالی را مختل می کند. نتایج این بررسی با استفاده از آمار و اطلاعات فصلی بازارهای مالی و حقیقی اقتصاد آمریکا طی دوره ی زمانی 2009- 1993، نشان می دهد که وجود ربا و افزایش آن در نظام اقتصادی، باعث گسترش بازار پول می شود که پیامد آن، ایجاد جدایی بین ارزش های اسمی بخش مالی و ارزی های واقعی آنها در بخش حقیقی اقتصاد است. با بروز این انفکاک و شدت گرفتن آن، حباب های قیمتی شکل می گیرد. در این مقطع، تلاش عوامل اقتصادی برای کسب سودهای آسان از حباب های ایجاد شده، از یک طرف افزایش استقراض و گسترش حجم بازار پول را به همراه دارد که باعث کاهش سهم بخش حقیقی اقتصاد از منابع پولی و در نتیجه کاهش رشد تولید و اشتغال می شود. از طرف دیگر، فعالیت های سفته بازی، باعث متورم تر شدن حباب های قیمتی می شوند که نتیجه ی آن جدایی بیش از پیش بخش مالی از بخش حقیقی اقتصاد است. لیکن هر حبابی سرانجام با واقعیت حقیقی اقتصاد مواجه می شود و سقوط قیمت و بروز بحران مالی را به همراه دارد. به عبارت دیگر پیامد بیشتر شدن انفکاک، شکنندگی نظام اقتصادی و نابودی تریلیون ها دلار از ارزش موهومی دارایی های مالی است که در طی دوران قبل خلق شده بود. طبقه بندی JEL: GO1، E99، B26
پرویز داودی, مهدی هادیان
PDF
در این مقاله، تولید بهینه ی نفت خام و میزان سرمایه گذاری مورد نیاز سالانه در بخش تولید نفت خام محاسبه شده است. برای این منظور، با توجه به قضیه ی کان- تاکر و به روش برنامه ریزی غیرخطی، ارزش حال سودهای آتی حاصل از فروش نفت، طی دوره ی 20 ساله ی آینده حداکثر شده است. برای محاسبه ی سود، توابع هزینه و درآمد معرفی و استفاده شده اند. تابع هزینه نسبت به نرخ تولید و ذخیره ی نفت خام باقی مانده در مخزن غیرخطی و به صورت نمایی در نظر گرفته شده است که نسبت به نرخ استخراج فزاینده و ذخیره در مخزن کاهنده است. در تابع درآمد نفت خام، برای قیمت های آینده ی نفت سه سناریو در نظر گرفته شده و مدل برای هر سه سناریو حل شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که تولید تحقق یافته ی نفت خام کمتر از میزان استخراج حداکثر کننده ی سود است. تولید نفت حداکثر کننده ی سود، روزانه حدود 5 میلیون بشکه- برای قیمت های جاری- و سرمایه گذاری مورد نیاز برای دست یافتن به این تولید، 30 میلیارد دلار به منظور پر کردن شکاف تولید جاری با میزان تولید بهینه برآورد شده است. طبقه بندی JEL: E13، E23، E22
محمدناصر شرافت, حسین صمصامی, اباذر کریمی راهجردی
PDF