دوره 1, شماره 3

پاییز 1389

فهرست مطالب

علمی - پژوهشی

هر چند مطالعات بسیاری در زمینه ی تصریح تابع سرمایه گذاری بخش خصوصی در ایران انجام شده، اما در این مطالعات نقش نفت تنها به صورت اثر مستقیم درآمدهای جاری آن ظاهر شده است و اثر اطمینان حاصل از وجود ذخایر نفتی و همچنین تأثیری که نفت از کانال تأمین انرژی داخل برای بخش خصوصی دارد، چشم پوشی شده است. در تحقیق حاضر سعی شده تا با معرفی متغیر ثروت نفتی (ارزش ذخایر اثبات شده ی نفتی)، این اثرات نیز در نظر گرفته شود. بدین منظور با کمک روش ARDL و الگوی ECM و با استفاده از داده های سری زمانی سالانه ی کشور و برخی متغیرهای اساسی مؤثر بر تابع سرمایه گذاری بخش خصوصی، ضمن محاسبه ی هزینه ی استفاده از سرمایه در کشور، تابع سرمایه گذاری بخش خصوصی تصریح و برآورد شده است. بر اساس نتایج، اثر متغیرهای ثروت نفتی و تولید ناخالص داخلی بدون نفت بر تابع سرمایه گذاری بخش خصوصی، مثبت و اثر متغیر هزینه ی استفاده از سرمایه و متغیر مجازی انقلاب (1357)، منفی ارزیابی شده است. طبقه بندی JEL: R42
محمد ناصر شرافت, سید علی حسن اسلامی نژاد
PDF
یکی از فرض هاي اساسی در نظریه هاي مختلف مصرف، در بارة امکان نقدشوندگی درآمدهاي آتی براي پوشش دادن کسري بودجۀ زمان جاري خانواده هاست. اما شواهد تجربی دنیاي واقعی، این فرض را مشکوك و نتایج نظریه ها را مخدوش می سازد. این مقاله سعی می کند تا اعتبار این فرض را در ایران بررسی و سهم خانوارهاي مواجه با این محدودیت را برآورد نماید. نتایج حاکی از وجود محدودیت نقدینگی در ایران است. سهم خانوارهاي مواجهه، با محدودیت نقدینگی نیز 16 % به دست می آید که از سهم مشابه در کشورهاي پیشرفته همانند انگلیس کمتر است. طبقه بندي E2, E21, C01 :JEL
سید محمد علی کفایی, جواد عرب یارمحمدي
PDF
ورود یورو به سیستم پولی بین المللی به عنوان یک رقیب جدي براي دلار و کاهش مستمر ارزش دلار در برابر یورو و سایر ارزها در چند سال اخیر، خساراتی را براي کشورهایی که داراي ذخایر عمدتاً دلاري بوده اند، در برداشته است. لذا پیش بینی اینکه نوسانات ارزهاي خارجی به کدام سو متمایل اند و تعیین سبد ارزي بهینه، حائز اهمیت است. در این مقاله، با استفاده از روش فازي آریما، نرخ برابري ریال ایران در برابر پنج ارز عمده یعنی دلار آمریکا، یورو، پوند انگلیس، ین ژاپن و فرانک سوئیس پیش بینی شده و با استفاده از رهیافت میانگین واریانس، ترکیب بهینه براي نگهداري ذخایر ارزي کشور در بانک مرکزي با داده هاي ماهانۀ 1381 لغایت 1385 به دست آمده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که خطاي پیش بینی روش فازي آریما کمتر از خطاي پیش بینی روش آریماست و بنا به رهیافت میانگین واریانس، سهم دلار در ترکیب ذخایر ارزي کاهش، سهم یورو کمتر و سهم پوند بیشتر افزایش می یابد. طبقه بندي C22, F31, F37, G11 :JEL
محمد حسین پور کاظمی, محمد ناصر شرافت, فرشید غلامی
PDF
در این مقاله تأثیر خسارت هاي مالی و تلفات جانی یک زلزلۀ نسبتا شدید در تهران بر سطح تولید و رشد اقتصادي کشور بررسی شده است. نتایج حاکی از آن است که اگر در سال 89 زلزله ای فرضی با قدرت 5/5 در مقیاس ریشتر در تهران اتفاق می افتاد، شاهد انهدام سرمایه ای در حدود 989470 میلیارد ریال و از بین رفتن 416 هزار نفر از جمعیت شهر تهران در صورت وقوع زلزله در روز و 541 هزار نفر در صورت وقوع در شب می بودیم. همچنین در خصوص تأثیر زلزله ی فوق بر سطح تولید و نرخ رشد اقتصادی باید ابزار داشت که سطح تولید ناخالص داخلی به قیمت های ثابت سال 76 پس از وقوع زلزله در سال 89 تا حدود 27400 میلیارد ریال کاهش می یافت. مبین این امر 5/5 درصد کاهش در تولید نسبت به موقعیتی است که زلزله ای اتفاق نمی افتاد. طبقه بندي: Q47 و Q40
محمد نوفرستی, رادینه موسوی
PDF
سرمایه گذاري و انباشت سرمایۀ ناشی از آن، کلید رشد اقتصادي هر کشور به شمار می آید. یکی از مهمترین مشکلات و عوامل بازدارنده براي سرمایه گذاري در کشورهاي در حال توسعه، کمبود و فقدان منابع مالی مطمئن داخلی است. از اینرو، اعتبارات دریافتی از مؤسسات توسعه اي در سطح بین الملل یکی از منابع موجود جهت تأمین مالی بخشی از نیازهاي سرمایه گذاري کشورهاي در حال توسعه است. برخی از این مؤسسات مانند بانک جهانی براي اهدافی مانند کاهش فقر و ارتقاي سطح توسعۀ کشورها تلاش میکنند. با این حال ممکن است ورود این نوع تسهیلات به اقتصاد این کشورها اثرات نامطلوبی را به دنبال داشته باشد. در این مطالعه، الگویی براي سرمایه گذاري بخش خصوصی طراحی شده که تابعی از سرمایه گذاري بخش دولتی، تولید ناخالص داخلی، نرخ تورم و تسهیلات اعطایی بانک جهانی است. در الگوي مورد نظر، 10 کشور حوزة منا با سري زمانی 1970 تا 2006 به روش گشتاورهاي تعمیم یافته (GMM) برازش شده است. نتایج حاصل از تخمین الگوي مورد بحث، نشان داده اند که اثر اعتبارات اعطایی بانک جهانی بر سرمایهگذاري بخش خصوصی منفی و موجب کاهش در سرمایهگذاري بخش خصوصی شده است. همچنین تأثیر سرمایه گذاري بخش دولتی بر سرمایه گذاري بخش خصوصی موجب به وجود آمدن اثر درون رانی شده و تأثیر تغییر نرخ تورم بر تغییرات سرمایهگذاري بخش خصوصی داراي علامت منفی است که این اثر مورد انتظار است. طبقه بندي C33 :JEL F330 ، F340 ، E220 ،
کریم آذربایجانی, سید کمیل طیبی, رامین اسلامی
PDF
در این تحقیق اثر صادرات غیر نفتی بر رشد اقتصادي و شکاف درآمدي ایران با شرکاي صنعتی آن با استفاده از داده هاي سري زمانی و پانلی آزمون می شود . براي این منظور، از روش حداقل مربعات معمولی و روش گشتاورهاي تعمیم یافته استفاده شده است . نتایج تحقیق نشان می دهد، اگر چه کل صادرات واقعی و صادرات نفتی اثري مثبت بر رشد اقتصاد ایران دارند، اما صادرات غیر نفتی مانعی براي رشد اقتصادي ایران و عاملی در افزایش شکاف درآمدي است، به طوري که با ترکیب فعلی، ایران منفعتی از صادرات غیر نفتی در عرصۀ بین المللی نخواهد برد. سایر نتایج نشان می دهد که انباشت سرمایۀ فیزیکی و انسانی و توسعۀ بخش مالی موتور محرکی براي رشد اقتصاد ایران هستند و عاملی در کاهش شکاف درآمدي به شمار می آیند. در مقابل، سیاست هاي مشوق زاد و ولد و عدم تطابق بازار ارز رسمی و غیر رسمی عواملی در افزایش شکاف درآمدي محسوب می شوند. طبقه بندي F1; F43; O47 : JEL
محمدقلی یوسفی, اصغر مبارك, نویده محمدلو
PDF
هدف از این تحقیق بررسی تأثیر متغیرهای اقتصادی بر رشد اقتصادی در کشورهای منتخب در حال توسعه و توسعه یافته است. برای مقایسه بین تأثیرگذاری متغیرها بر رشد اقتصادی در این دو گروه از کشورها، دوره زمانی (2006- 1990) انتخاب شده که برای این منظور داده های مربوط از بانک جهانی جمع آوری شده و از روش اقتصادسنجی داده های تابلویی استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که میزان سرمایه ی خالص در کشورهای در حال توسعه با ضریب 41 درصد و متغیر درجه ی آزادی تجاری با ضریب 19 درصد تأثیر مثبت و معنی داری بر رشد تولید ناخالص داخلی این کشورها دارد. سایر یافته های تحقیق حاکی از آن است که در کشورهای در حال توسعه، FDI تأثیر منفی و در کشورهای توسعه یافته، تأثیر مثبت بر رشد اقتصادی دارد. همچنین در کشورهای پیشرفته ضریب کشش نیروی کار بسیار بالاست که گویای بهره وری بالای نیروی کار در فرآیند تولید است. طبقه بندی JEL: F21، F41، C23
مهدی صفدری, اسداله الوندی زاده, حامد شعیبی
PDF
نقش سرمایۀ انسانی در صادرات صنعتی و از طریق آن در رشد اقتصادي بر هیچ کس پوشیده نیست. این نقش با اجرایی شدن قانون هدفمند کردن یارانه ها، که ممکن است به دنبال خود افزایش قیمت تمام شده محصولات و کاهش قدرت رقابت و امکان حضور آنها در بازارهاي جهانی را در پی داشته باشد، پر رنگ تر نیز می شود. این مطالعه به بررسی مقایسه اي نقش سرمایۀ انسانی در صادرات کالاهاي صنعتی کارگاه هاي متوسط و بزرگ ایران می پردازد. براي این منظور، با استفاده از دادههاي تابلویی گروه هاي 23 گانۀ صنعتی ایران (کدهای دو رقمی ISIC) طی دوره زمانی 1385- 1379، صادرات صنعتی تابعی از شاغلان دارای تحصیلات عالی (به عنوان شاخص سرمایه ی انسانی)، ارزش افزوده ی صنعتی، نرخ ارز حقیقی و متغیر رابطه ی مبادله در نظر گرفته می شود. نتایج به دست آمده نشان میدهد که طی دورة مورد بررسی، سرمایۀ انسانی و ارزش افزوده تأثیر مثبت و معنیدار بر صادرات کالاهاي صنعتی کارگاه هاي متوسط و بزرگ ایران داشته اند و تأثیر هر دو متغیر در کارگاههاي بزرگ بیشتر است. عوامل قیمتی همچون رابطۀ مبادله نیز تنها در تعیین صادرات صنعتی صنایع بزرگ تأثیر معنی دار داشته است. این در حالی است که متغیر نرخ ارز حقیقی در هیچ یک از صنایع متوسط و بزرگ تأثیر معنی داري نداشته است. توصیۀ مهم سیاستی این مطالعه آن است که دولت براي توسعۀ صادرات صنعتی باید از نظر کمی و کیفی به توسعۀ تحصیلات عالی بپردازد و آموزش نیروي کار را بهبود و گسترش دهد. طبقه بندي C33 ؛O15 ؛ F14 : JEL
محسن پورعبادالهان کویچ, پروانه امینی زاده
PDF