اندازه‌گيري و تحليل شاخص‌هاي عمومي بهره‌وري به تفكيك بخش‌هاي اقتصادي ايران؛ با رويكرد نوين

عليرضا اميني, عليرضا فرهادي كيا, علاءالدين ازوجي

چکیده


 

چكيده

اندازه‌گيري بهره‌وري روش مناسبي براي ارزيابي عملكرد فعاليت‌هاي اقتصادي به شمار مي‌آيد. اين مقاله، روش جديد و متناسب با نظام آماري ايران براي اندازه‌گيري شاخص‌هاي بهره‌وري مبتني بر ارزش خدمات مولد سرمايه (بر اساس آمارهاي حساب‌هاي ملي SNA93 بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران) را معرفي مي‌كند كه امكان محاسبه شاخص‌هاي مذكور را با جامعيت تمام فعاليت‌هاي اقتصادي (به‌ويژه فعاليت‌هاي خدماتي) ميسر مي‌سازد. همچنين براي اولين بار شاخص‌هاي بهره‌وري جزئي و كلي عوامل توليد (شاخص‌هاي عمومي بهره وري) به تفكيك 17 بخش اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي ايران براي دورة 1385-1375 اندازه‌گيري و تحليل شده است. به منظور محاسبة شاخص‌هاي بهره‌وري فراتر از عوامل نيروي كار و سرمايه و در نظر گرفتن برون سپاري و اثرات توزيع مجدد منابع بين فعاليت‌ها، از ارزش ستانده به عنوان خروجي در اندازه‌گيري شاخص‌هاي بهره‌وري استفاده شده است. در ضمن، شاخص بهره‌وري كل عوامل (TFP) با استفاده از تقريب ترنكوئيست شاخص ديويژيا محاسبه شده است. بر اساس نتايج به‌دست آمده از اندازه‌گيري شاخص‌هاي بهره‌وري در دورة 1385-1375، موفق‌ترين بخش در استفادة بهينه از منابع، بخش كشاورزي است كه توانسته است حدود 47 درصد از رشد توليد خود را از طريق ارتقاي بهره‌وري كل عوامل به‌دست آورد. در مقابل، بخش‌هاي استخراج نفت و گاز و پالايش، ساير معادن، تأمين آب، برق و گاز، ماهيگيري، هتلداري و اداره امور عمومي، دفاع و تأمين اجتماعي در ارتقاي بهره‌وري ناموفق بوده‌اند و تمامي رشد توليد خود را از طريق استفادة بيشتر از منابع به‌دست آورده‌اند. در مجموع، نتايج اين مطالعه نه تنها موجب فراهم‌ سازي مقدمات و بررسي‌هاي لازم براي اجرايي‌نمودن مادة 79 قانون برنامة پنجم توسعة كشور در زمينة اندازه‌گيري شاخص‌هاي بهره‌وري خواهدشد، بلكه باعث افزايش دقت اندازه‌گيري شاخص‌هاي بهره‌وري و تفكيك بيشتر آن در سطح بخش‌هاي اقتصادي و ارزيابي دقيق‌تر عملكرد اين شاخص‌ها در ايران و مقايسه با ساير كشورهاي موفق مي‌گردد. در نهايت نيز براي رفع نارسايي‌هاي نظام آماري كشور از منظر اندازه‌گيري دقيق‌تر بهره‌وري، توصيه‌هايي ارائه شده است



واژگان کلیدی


: اندازه‌گيري بهره‌وري، بهره‌وري كل عوامل، سرماية انساني، سرماية اجتماعي، فناوري

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


منابع

اميني و همكاران(1391)، طرح مطالعاتي « طراحي نظام جامع اندازه‌گيري و تحليل شاخص‌هاي عمومي بهره‌وري به تفكيك بخش‌هاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي ايران»، مؤسسة عالي آموزش و پژوهش در مديريت و برنامه ريزي كشور.

اميني، عليرضا و عليرضا فرهادي كيا (1389)، «مقايسة تطبيقي الگوي مصرف منابع ايران با كشورهاي سازمان همكاري اقتصادي و توسعه»، نشرية مجلس و پژوهش، شماره 62.

اميني، عليرضا. (1388)، بازنگري و به روز رساني آمارهاي سري زماني موجودي سرمايه ثابت به تفكيك بخش‌هاي اقتصادي در دوره زماني 86-1338، معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري،دفتر نظارت برنامه.

اميني، عليرضا و همكاران(1388)، طرح مطالعاتي «تدوين گزارش عملكرد بهره‌وري اقتصاد ايران در دوره 1375-1385»، كارفرما مركز ملي بهره‌وري ايران،مجري مركز تحقيقات اقتصادي دانشكده اقتصاد و حسابداري واحد تهران مركزي.

اميني، عليرضا (1384)، «اندازه‌گيري و تحليل روند شاخص‌هاي بهره‌وري به تفكيك بخش‌هاي اقتصادي ايران»، مجلة برنامه و بودجه، شمارة 93.

اميني، عليرضا و حاجي محمد نشاط(1384)، «برآورد سري زماني موجودي سرمايه در اقتصاد ايران طي دوره زماني 1381-1338، مجلة برنامه و بودجه، شمارة90.

بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران(1388)، حساب‌هاي ملي ايران حساب توليد تا حساب مالي به تفكيك بخش‌هاي نهادي اقتصاد. بر اساس سيستم حساب‌هاي ملي ١٩٩٣ . (SNA 1993).

رومر، ديويد(1383)، اقتصاد كلان پيشرفته، جلد اول: نظرية رشد، ترجمة مهدي تقوي، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامي، واحد علوم و تحقيقات ، تهران.

مركز آمار ايران. نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن. سال‌هاي 1375 و 1385.

مركز آمار ايران. نتايج طرح آمارگيري نيروي كار. سال‌هاي 1384 و 1385.

معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رئيس جمهور(1390)، مجموعه برنامة پنج سالة پنجم توسعة ج.ا. ايران، بهار.

معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رئيس جمهور، قوانين بودجة سنواتي طي سال‌هاي 1375 تا 1385.

معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رئيس جمهور(1388)، گزارش اقتصادي و نظارتي.

Barro, R. and X. Sala-i-Marti. (1995), Economic Growth. New York. McGraw-Hill, Advanced Series in Economic.

Cohen,W. & D . Levinthal. (1989), ″Innovation and learning: The two faces of R&D″, Economic Journal.

Diewert,W. & Alice. O. Erwin Nakamura, (2003). Index number concepts, measures and decomposition of productivity Growth.

Lucas, R, E.(1988),″On the Mechanics of Economic Development″, Jurnal of Monetary Economics,22(1):3-42.

Nelson, R. & Phelps, E. (1966), ″Investment in Humans, Technological Diffusion, and Economic Growth″, American Economic Review, Vol. 56.

OECD(2001), Measuring Productivity Manual: Measuring of Aggregate and Industry- Level Productivity Growth, Paris.

OECD(2001), Measuring productivity-OECD manual,Organization for Economic Cooperation and development.

OECD(2008), Compendium of Productivity Indicators 2008, Organization for Economic Cooperation and development.

OECD(2009),Measuring Capital Manual, Paris.

OECD.(1993), The Measurement of Scientific Activities: Proposed Standard Practice for Surveys of Research and Experimental Development. Paris.

Romer, P.M. (1990), ″Endogenous Technological Change″, Journal of Political Economy, vol 98, No 5, part 2.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.